دکتر محمود محمدی نایب رئیس کمیسیون امنیت ملی مجلس شورای اسلامی :

عشایر نباید محروم باشند

ما به تاریخ گذشته ایران که نگاه می کنیم می بینیم که به طور کلی راههای عشایری، اسکان عشایر و همان خلق و خو و خصلت قبیلگی و طایفگی و زندگی عشایری نقش تعیین کنندهای در ایجاد آزاد راه ها و اتوبان ها و ایجاد امنیت داشته است و هر نوع گشت و گشت زنی و گردشگری در هر نقطه ای از دنیا به خصوص در خاک پهناور ایران اسلامی بفعد امنیتی هم داشته است . در طول تاریخ سیاسی ایران هر جا که بحرانی بوده عشایر نقش آفرینی کردند و هرجا که نقش خودشان را در اداره امور مملکت ایفاد کردند نقش اول را داشتند و هر وقت دشمن به این مملکت حمله کرده آنها همیشه برای مبارزه با دشمن پیشاپیش نیروها بوده اند . ما کلام امام عزیزمان را داریم و بسیاری از توصیف های ارزشمندی که ایشان داشتند در خصوص شجاعت و صداقت و نقش عشایر و در یک جمله عشایر را از ذخائر انقلاب نامیدند .

ما فراموش نمی کنیم در تاریخ سیاسی ایران عشایر چه نقشی برای روی کارآمدن سلسله صفویه داشتند و متاسفانه بعد از به قدرت رسیدن صفویه و دفع دشمنان چه برخوردی را شاه عباس صفوی با عشایر کرد و این بی مهری نسبت به عشایر در هر مقطعی باعث شده که ایران آسیب ببیند .

ابن خلدون در مقدمه ای بر تاریخ فلسفه در خصوص زندگی و خلق و خو و خصلت عشایر و بادیه نشینی و خلق و خو و خصلت شهر نشینی می گوید که "چون زندگی شهرنشینی همراه با تجملات و آرامش و رفاه است همیشه آسیب پذیر است " و این در تاریخ بشریت کاملا صدق می کند و در شرایط کنونی کشورهم اگر بخواهیم یکی از مؤلفه های بحران امنیت و ضد امنیت ملی را مطرح کنیم همین تجملات و شهرنشینی است و در مقابل آن میگوید " آنجائی که زندگی عشایر و بادیه نشینی است به دلیل ساده زیستی و ارتباط مستقیمی که با طبیعت و جود دارد ، بادیه نشین ها و عشایر دارای ویژگی های مثبت و خلق وخوی صریح و روشن و روان و شجاعت خاصی هستند " به همین دلیل و قتی در تاریخ سیاسی ایران نگاه می کنیم می بینیم که بخش اعظمی از طوایف که دشمنان را از این سرزمین دور کردند طوایفی بودند که از بین عشایر بر خاستند ، مثلا وقتی که شاه عباس نسبت به عشایر بی مهری می کند بعد از آن افغان ها به سهولت می آیند و پایتخت ایران ، (اصفهان) را اشغال می کنند و این نقشی است که عشایر همیشه به عنوان مرزبانان واقعی که مرتب در حال گشتزنی در شرق و غرب و شمال و جوب این مرز پهناور بوده اند داشتنه اند .

از آن طرف می دانیم که بعد از افغان ها باز از طوایف و قبایل بلند می شوند چه افشاریان چه زندیه و حتی قجرها از طوایف عشایر بودند علیرغم همه قضاوت ها و پیشداوری های نادرست و آمیخته با انگیزه بیگانه برای تضعیف هویت ملی و شخصیت های تاریخی ایران ، محمد خان قاجار کسی بود که یکپارچگی ایران را تضمین کرد ، یعنی نقشی را که قجرها در طول تاریخ سیاسی ایران داشتند نقش یگپارچگی ایران است آن هم در شرایطی که ایران به هم ریخته بود و نه تنها یکپارچگی بلکه تا مناطقی از آسیای صغیر هم تحت سیطره و اقتدار قجرها قرار گرفت . در تاریخ سیاسی ملتها اگر اشتباهاتی هم اتفاق افتاده اشتباهاتی بوده که بوسیله همان ملت در پهنه تاریخ و در طول تاریخ رخ داده است و این اشتباهات را نباید اینقدر بزرگ کرد که به اصطلاح امتیازات و اقدامات درست نادیده گرفته شود . در تاریخ ایتالیا « ماکیاولی » با همه بداندیشی ها و اندیشه های سیاسی خاص خودش که غیر اخلاقی بوده و از نظر او هدف وسیله راتوجیه می کرده اما برای تاریخ سیاسی ملت ایتالیا عامل وحدت و یکپارچگی است چرا که قبل از آن ایتالیا چند حکومت داشته و مرتب این حکام باهم در ستیز و نبرد بودند و باعث تضعیف کشور و ملت و عموم یکپارچگی می شدند . در ایران هم تاریخ قاجا همین نقش را داشته است ، در دوران مشروطه و در دوران جنگ جهانی اول نقش عشایر برای مبارزه و سرکوب نیروهای اشغالگر در جنوب بسیار تعیین کننده بود . بعد از آن بسیاری از تاریخ نویسان و وقایع نگاران انگلیسی در تخریب چهره عشایری نقش بسیار گسترده ای داشتند حاصل سیاست های انگلیسی در تخریب شخصیت و وجه و جایگاه عشایر در تغییر امنیت بومی ایران رفتاری بود که رضاخان و محمدرضا پهلوی با عشایر انجام دادند .

در دوران رضاشاه باز دوباره عشایر به تیغ ستمگر رضاشاه و بعد از آن هم فرزندش گرفتار آمدند و می بینیم که تا سالهای پیش انقلاب عشایر با خاندان پهلوی در ستیز بودند و در تاریخ سیاسی ایران این حضور و نقش وجود دارد و از آن طرف باز می بینیم که در نهضت معنوی ، سیاسی و اقتصادی حضرت امام عشایر و حضور و نقشی که در انقلاب که در دفاع مقدس دارند نقش بارزی است . این اشاره کلی را من از این جهت کردم تا روشن شود که عشایر در خدمت و تامین امنیت و دفاع از سرزمین و حاکمیت این سرزمین پهناور چه نقشی داشتند و حتی راهی را به عنوان راه عشایری و روستایی ایجاد کردند که اصطلاحاً به آن راه « مالرو » می گویند همان راه ها بعدها به راه آهن ها و آزاد راه ها و بزرگراه ها و اتوبان ها تبدیل شده است و هر جا عشایر اسکان کردند همانجا بنیان های تمدن بشری پایه گذاری شده و بعدها این تمدن آثار خودش را گذاشته است .

با این تاریخی که عشایر دارند و به قول حضرت امام " ایران اهمیتش و عظمتش در همین قبایل و طوایف ایرانی است که در این سرزمین تحت تعالیم رهایی بخش اسلام به وحدت ، همدلی و یکپارچگی رسیدند و یک چنین سرزمین پهناوری را از گزند دشمنان در طول تاریخ حفظ کردند ." این برای ما از این جهت اهمیت دارد ما در مقطعی هستیم که هم شاهد نقش عشایر هستیم و هم شاهد محرومیت عشایر و در شرایطی هستیم که اگر تهدیدی هم علیه ایران اسلامی وجود دارد باز ما باید به کسانی که بادیه نشین هستند تکیه کنیم بنابراین اعتقاد بنده این است که در عین حال که باید ساده زیستی را ارزش بدانیم یعنی اگر ما مواجه می شویم با خواهران و برادران عشایریمان ازطوایف و قبایل مختلف در گوشه و کنار این سرزمین پهناور که دارند زندگی ساده ای را با حداقل امکانات دنبال می کنند ضمن اینکه این را ارزش می دانیم ولی نباید بپذیریم که این ساده زیستی به شکلی از محرومیت تبدیل شود یعنی درعین حالی که ساده زیستی خوب است اما محرومیت بد است . اگر چه به برکت انقلاب اسلامی توجه خوب و فوق العادهای به زندگی عشایر شده است و این توجه بار ارزشی و اعتقادی دارد بر خلاف دوران شاه که به بخشی از عشایر بها می داد در جهت ارائه جلوه های فرهنگی ، جاذبه های ایلی ، طایفه ای و هنری ، اما انقلاب اسلامی به خصلت و شجاعت و روحیه و منش و شخصیت و حیثیت عشایری توجه کرده است بنا براین در عین حال که ساده زیستی و پرهیز از تجملات ارزش است و عشایر ما بخش اعظمشان همچنان در ساده زیستی و به دور از تجملات زندگی می کنند اما محرومیت ضد ارزش است . در جمهوری اسلامی اصلی ترین دغدغه های که رهبران برای این سرزمین و این ملت داشته اند محرومیت زدائی بوده و امام عزیز ما یکی از ویژگیهایش حمایت از محرومین و مستضعفین و پابرهنگان بوده است و عشایر مصداق این محرومیت ، استضعاف و پابرهنگی بوده و هستند . بنابراین آن چیزی که برما لازم است توجه جدی به تعقیب نیازهای اساسی عشایر هست که ما باید بتوانیم که زندگی عشایر و ویژگی ها و خصلت های عشایری را تقویت کنیم چرا که عشایر هم در تولید نقش تعیین کننده ای دارند و در هرجا که هستند تولیدی هستند و اگر مصرفی هم می کنند در پرتو تولید خودشان است و هم درامنیت نقش جدی را دارند . بنابراین در تأمین نیازهای آنها ما مسئول هستیم مثلا بهداشت مسئله ای است که عشایر همیشه از آن محروم بوده اند و ما در زمینه مسائل بهداشتی به خصوص در مناطقی که جزء مناطق محروم محسوب می شود و ظیفه جدی داریم . مسئله آموزش و پرورش و فرهنگ هم در مناطق مختلف عشایری مسئله بسیار اساسی و مهمی است و حتی راه های عشایری که محل عبور و مرور عشایر است در فصول مختلف سال یک مسئله بسیار جدی است . عدم توجه به راه های عشایری که ما باید روی این مسئله توجه بیشتری داشته باشیم و انتظار می رود که ما به عنوان کسانی که از اجزاء این پیکر واحد ایرانی اسلامی در پایتخت و در مناطق استان ها هستیم بتوانیم در تعیین نیازهای عشایر در رشد فرهنگی ، در بهبود و سلامت فرزندان عشایر و در تقویت نقشی که عشایر می تواند ایفا کنند و به خصوص پیشگیری از انقراض عشایر کوشا باشیم . الان تقریبا با روندی که رفاه و تجمل گرایی شهرنشینی در حیات سیاسی ما ایرانیان پیدا کرده است ، عشایر هم به تدریج به انقراض می روند و زندگی بادیه نشینی به حومه نشینی در اطراف شهرها تبدیل شده است و بدین طریق شهرهای جدیدی در کنار مراکز استان ها و شهرهای بزرگ ایجاد می شوند و این به این معناست که به تدریج زندگی تولیدی عشایر تبدیل به زندگی مصرفی می شود و ویژگی ها و خصلت هایی که می تواند نقش اساسی داشته باشد به نقطه ضعفی برای حکومت تبدیل می شود .

بخش دوم مسئله بهره وری از ویژگی ها و امتیازات فرهنگی ، هنری و اجتماعی عشایر است . به هر حال عشایر همچنان ویژگی های قبیله ای و طایفه های خودشان را کم و بیش حفظ کرده اند و دارای آداب و رسوم و سنن خاص خودشان هستند . جلوهای هنر و صنایع دستی عشایر جلوه های زیبایی است که می تواند تقویت بشود و در این رابطه مانقش داریم و باید بتوانیم این جلوه ها را چه در زندگی اجتماعی ، چه در آداب و رسوم و سنن عشایر و چه در هنر و ذوق و سلیقه عشایر خوب عرضه کنیم و عرضه آنها به نظر بنده یک بازگشت به هویت خودمان است و این هویت ، روحیات ، سلیقه ، ظرافت ها و خلقیات آن قوم را نشان می دهد و عشایر ویژگی ها و طرح ها و رنگ های خاص خودشان را در صنایع دستی دارند و این جاذبه های فوق العاده ای هم در ایران و هم درجهان دارد که به این بخش توجه خوبی نشده است . من معتقد هستم که اگر ما برای عرضه این جاذبه ها ، آداب و رسوم و سنن و فرهنگ زندگی عشایری امکانات را فراهم کنیم و آنها را تقویت بکنیم می تواند جاذبه های فوق العادهای داشته باشد و همچنین می تواند در آمدزا و پول ساز باشد و می تواند در بهبود وضعیت زندگی عشایری و فرهنگ سازی نقش تعیین کننده ای داشته باشد ، چرا که صنایع دستی عشایر و آداب و رسوم حذف شود فولکوریک عشایر بسیار پول ساز است اما متأسفانه در ایران کمتر به آن توجه شده است البته در سال های اخیر جناب آقای اکبری در برخی از مناسبت ها به خصوص روز جهانی جهانگردی تلاش کردند که بتوانند این آداب و رسوم و سنن و زیبائی ها و جاذبه ها را به یک طریقی به نمایش بگذارند اما در سطح کشور این حضور خیلی ناچیز است بنابراین بخش دوم توصیه بنده در پر رنگ کردن و ارزش گزاری این جاذبه ها این است که ما باید برنامه های فعال تری را در این زمینه داشته باشیم که منابع و امکانات بیشتری را جذب کنیم و گردشگری داخلی در مناطق عشایرنشین را تقویت کنیم و بسیاری از فعالیت های تحقیقاتی ، آموزشی و پژوهشی در فرهنگ و در آموزش و پرورش و در آموزش عالی و ... تمایل دارند که از این ویژگی ها اطلاعات بیشتر و دقیقتری داشته باشند . من در بعضی از کتابخانه های کشورهای اروپایی دیدم که کتاب ها و منابع خیلی زیادی در خصوص آداب و رسوم و سنن و نحوه زندگی قبایل مختلف به خصوص عشایر ایران و جود دارد بنابر این در سطح کشور لازم است که بیشتر به این موضوع توجه کنیم چرا که این در جهت تقویت هویت ما ایرانی ها است به هر حال هنر ایرانی از همین جا شروع می شود و ما این هنر را می توانیم عرضه کنیم بدون اینکه قصدمان این باشد که میان آداب و رسوم قبایل و طایف مختلف مرزبندی بکنیم و در قانون اساسی و هم به خصوص در برنامه چهارم به این مسئله توجه جدی شده است که می توانیم از این مزیت ها در جهت توسعه اجتماعی ، اقتصادی و در جهت رشد فرهنگی استفاده کنیم و هویت ملی و مذهبی خودمان را تقویت نمائیم .

در هر نقطه عشایرنشین ایران اسلامی که می رویم می بینیم که عشایر علیرغم همه محرومیت ها و محدودیت ها عفرق ملیشان ، باورهای دینیشان اعتقادشان به ولایت و امام در سطح بسیار بالایی است این صداقت و اعتقاد راسخ مردم مناطق محروم و به خصوص عشایر را نشان می دهد که لازم است ما در این رابطه هم سازماندهی بهتر و قویتری را داشته باشیم و امکانات بیشتری را به این مناطق ببریم تا از مهاجرت عشایر پیشگیری نمائیم .

در حال حاضر نسل نو عشایر نسل تحصیل کرده ای هستند همه در سطوح مختلف دانشگاهی و مدیریت کشور نقش اساسی را دارند ما اگر بخواهیم در جهت تقویت بنیه اقتصادی کشور و تقویت بنیه امنیت ملیه مان و جذب منابع مالی و افزایش درآمد کار کنیم فکر می کنم که توجه و تمرکز و برنامه ریزی در ساماندهی عشایر می تواند نقش جدی را داشته باشد که ما باید این برنامه ها را بشناسیم و این توجه و برنامه ریزی بیشتر را داشته باشیم تا بتوانیم زندگی تولیدی عشایر را همچنان تولیدی نگه داریم . ما از خط سیر زاگرس چه استفاده و بهره برداری می کنیم ، سالانه حدود 20 تا 25 میلیون نفر به شمال کشور به خاطر جاذبه های گردشگری و جنگل و دریا مسافرت می کنند و به طبع آن اقامتگاه ها ، بین راهی ها و امکاناتی که برای گردشگری در آنجا تاسیس شده است بفعد امنیتی دارد یعنی اینکه حضور در هر جا می تواند امنیت آفرین باشد و البته این امنیت بعضی وقت ها به بحران امنیت تبدیل می شود که حتی ممکن است فریب حکومت را بخورند و بلایی به سر میرزا کوچک خان جنگلی بیاورند که نباید بیاورند ، ما در مناطق جنوبی و ییلاق و قشلاق کشور مرزهای خارج از کنترلی داریم که اگر دشمن بخواهد نفوذ کند می تواند صدمات جدی به ما بزند . این مناطق عموما مناطق روستایی و عشایرنشین هستند ، چرا در خط سیر زاگرس مانشانی از اقامتگاه ها، بین راهی ها و رفت و آمدهای وسیع ایرانگردی و جهانگردی را نمی بینم بنابراین ما باید در نقاط دوردست عشایری ، عشایر را تعلیم و آموزش بدهیم و آنها را با حفظ هویت و منزلت و شخصیتشان آماده کنیم برای اینکه در پرتو یک ایران بزرگ اسلامی جلوه های هنری و فرهنگی و تفاوت های فرهنگی و بومی خودشان را ارائه بدهند . اگر ما یک چنین روشی را در سطح کشور داشته باشیم دیگر ما از لباس طوایف و قبایل مختلف احساس بیم و هراس نمی کنیم و اگر تیره ها و طوایف مختلف عشایری لباس های مختلف خودشان را بپوشند و با زبان خودشان در ایران پهناور اسلامی بخواهند ابراز وجود کنند دیگر ما به آن نگاه ضد امنیتی نمی کنیم ، حال اینکه دشمنان ما همواره بگونه های در کشور و در میان قبایل و طوایف کار کرده اند که همیشه ابراز وجود بومی ، طایفه ای ، قبیله ای و قومی برای ما همراه با یک نوع دغدغه خاطر امنیتی بوده است . خوشبختانه در برنامه چهارم به این مسئله یک مقدار توجه جدیتری شده است که هم این دغدغه های امنیتی را خیلی جدی نگیریم و هم تغییر فرم و تغییر شکل بدهیم با این اطمینان که ما می توانیم در چنین کشور پهناور در پرتو دین اسلام و رهبری واحد و مقتدرانه آداب و رسوم و فرهنگ طایفه ها وقبایل مختلفی را به جاذبه های ایران اسلامی ، ایران رنگارنگ تبدیل کنیم و دست در دست هم دهیم به مهر میهن خویش را کنیم آباد .

البته این جاذبه ها هم برای ما ایرانی ها و هم برای خارجی ها بسیار ارزشمند است . خارجی ها همیشه دنبال این بودند که سیاست های تجزیه و خودمختاری را در ایران بوسیله همین لهجه ها و گویش های مختلف و آداب و رسوم مختلف ایجاد نمایند اما در انقلاب اسلامی و در پرتو امام عزیز و جانشین بر حقش مقام معظم رهبری در تاریخ ایران برای اولین بار است که در میان طوایف و قبایل آنهایی که مسیرشان غیر از مسیر امام و انقلاب بود روبروی هم می ایستادند و در انقلاب اسلامی این اعجاز و اعتقاد را شاهدش بودیم و البته می توانیم این فرهنگ را تقویت نمائیم و حتما باید همایش های بیشتری را در جهت بهبود فرهنگ تولید در مناطق روستایی و عشایری برگزار نمائیم چرا که در بسیاری از مناطق عشایری دام های عشایری دارد تلف می شود و مشکلات جدی برای تامین علوفه و سرانه های خودشان دارند و بطور کلی زندگی عشایر با این قواعد و قوانین که طی این 50 سال گذشته وضع کردند زندگی عشایر در حال منقرض شدن است.